Τα δεδομένα του πίνακα και του διαγράμματος, καθώς και οι χάρτες, προέρχονται από την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (U.S. Energy Information Administration – EIA). Παρουσιάζουν τον όγκο του αργού και των υπόλοιπων  πετρελαϊκών προϊόντων που διήλθαν από τα σημαντικότερα στρατηγικά θαλάσσια στενά διαμετακόμισης πετρελαίου (Chokepoints) στον κόσμο, από το 2020 μέχρι το πρώτο εξάμηνο του 2025, μετρούμενα σε εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (mb/d), και το μερίδιό τους στο συνολικό εμπόριο πετρελαίου μέσω θαλάσσης το πρώτο εξάμηνο του 2025.

Συνολικά, περίπου 73 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως διακινήθηκαν μέσω αυτών των βασικών θαλάσσιων περασμάτων, αντιπροσωπεύοντας το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου που μεταφέρεται δια θαλάσσης.

Πηγή: EIA, https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/World_Oil_Transit_Chokepoints

Πηγή: https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/World_Oil_Transit_Chokepoints

Τα Στενά (ή Πορθμός) της Μαλάκκα, είναι μια στενή λωρίδα θάλασσας, μήκους 900 χλμ. και πλάτους από 65 έως 250 χλμ., ανάμεσα στη Μαλαισιανή χερσόνησο και το νησί Σουμάτρα της Ινδονησίας που συνδέει τον Ινδικό (συγκεκριμένα τη Θάλασσα της Ανταμάν) με τον Ειρηνικό Ωκεανό (για την ακρίβεια τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας).  

Τα στενά της Μαλάκκα είναι το πιο πολυσύχναστο σημείο διακίνησης πετρελαίου στον κόσμο. Περίπου 23,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως διήλθαν από το στενό κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, εκ των οποίων 16,6 εκατ. βαρέλια αργό πετρέλαιο και συμπυκνώματα και 6,5 εκατ. βαρέλια πετρελαϊκά προϊόντα. Ο όγκος αυτός αντιστοιχεί περίπου στο 29,1% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.

Εναλλακτικές διαδρομές γύρω από τα Στενά της Μαλάκκα περιλαμβάνουν δύο μικρότερα σημεία συμφόρησης στο αρχιπέλαγος της Ινδονησίας, το Στενό Σούντα και το Στενό Λομπόκ, Ωστόσο, οι διαδρομές αυτές αυξάνουν την απόσταση κατά περίπου 1.000 και 2.400 χλμ. αντίστοιχα. Οι θαλάσσιες ροές μπορούν επίσης να ακολουθήσουν ακόμη μεγαλύτερη διαδρομή γύρω από ολόκληρο το ινδονησιακό αρχιπέλαγος. Επιπλέον, ένας αγωγός μεταφέρει αργό πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής από τη Μυανμάρ προς τη νοτιοδυτική Κίνα. Οι περισσότερες από τις ροές αργού πετρελαίου που διασχίζουν τον Πορθμό της Μαλάκκα κατευθύνονται προς χώρες της Ανατολικής Ασίας. Η Κίνα αντιπροσώπευε το 48% των εισαγόμενων όγκων που διήλθαν από το στενό κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025.

Πηγή: https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/World_Oil_Transit_Chokepoints

Τα Στενά του Ορμούζ είναι μια θαλάσσια δίοδος πλάτους περίπου 55 έως 95 χλμ., που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν. Βρίσκεται ανάμεσα στις ακτές του Ιράν στα βόρεια και του Ομάν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στα νότια. Παρά το σχετικά μεγάλο γεωγραφικό πλάτος του στενού, η θαλάσσια οδός που χρησιμοποιούν τα δεξαμενόπλοια είναι πολύ στενότερη. Υπάρχει ένας διάδρομος για πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο και ένας διάδρομος για πλοία που εξέρχονται προς τον Κόλπο του Ομάν. Ανάμεσα τους υπάρχει ζώνη ασφαλείας. Κάθε διάδρομος έχει πλάτος περίπου 2 ναυτικά μίλια, δηλαδή περίπου 3,7 χλμ. Ανάμεσα τους υπάρχει μια ουδέτερη ζώνη περίπου 2 ναυτικών μιλίων. Αυτό το σύστημα ονομάζεται Traffic Separation Scheme, κανόνας που χρησιμοποιείται σε πολυσύχναστες θαλάσσιες οδούς για να αποφεύγονται συγκρούσεις. Ο λόγος είναι ότι από εκεί περνούν τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια του κόσμου. Πολλά είναι τύπου VLCC. Έχουν μήκος πάνω από 300 μέτρα και μεταφέρουν μέχρι 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Σε ένα τόσο πολυσύχναστο πέρασμα δεν αφήνεις την κυκλοφορία να κινείται χαοτικά.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025 διήλθαν από τα στενά περίπου 20,9 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως. Από αυτά, 14,7 εκατ. βαρέλια ήταν αργό πετρέλαιο και συμπυκνώματα και 6,1 εκατ. βαρέλια πετρελαϊκά προϊόντα. Ο όγκος αυτός αντιστοιχεί περίπου στο 26,2% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.

Περίπου το 84% του αργού πετρελαίου που διακινείται μέσω των Στενών του Ορμούζ κατευθύνεται προς ασιατικές αγορές, κυρίως προς την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Σε περίπτωση διακοπής της διέλευσης από τα στενά, μέρος των εξαγωγών θα μπορούσε να εκτραπεί μέσω χερσαίων αγωγών. Ο αγωγός αργού πετρελαίου Ανατολής–Δύσης της Saudi Aramco στη Σαουδική Αραβία και ο αγωγός του Άμπου Ντάμπι στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν από κοινού να μεταφέρουν περίπου 4,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Πηγή: https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/World_Oil_Transit_Chokepoints

Η Διώρυγα του Σουέζ και ο αγωγός SUMED βρίσκονται στην Αίγυπτο και αποτελούν βασικές ενεργειακές οδούς που συνδέουν την Ερυθρά Θάλασσα με τη Μεσόγειο Θάλασσα. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025 περίπου 4,9 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως διήλθαν μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και του αγωγού SUMED, εκ των οποίων 2,8 εκατ. βαρέλια ήταν αργό πετρέλαιο και συμπυκνώματα και 2,1 εκατ. βαρέλια πετρελαϊκά προϊόντα.

Ο αγωγός SUMED (Suez–Mediterranean Pipeline) μεταφέρει αργό πετρέλαιο βόρεια μέσω της Αιγύπτου, από το λιμάνι Ain Sukhna στην Ερυθρά Θάλασσα προς το λιμάνι Sidi Kerir στη Μεσόγειο. Η μέγιστη μεταφορική του ικανότητα ανέρχεται περίπου σε 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Ο αγωγός ανήκει στην εταιρεία Arab Petroleum Pipeline Company, στην οποία συμμετέχουν ενεργειακές εταιρείες από την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Τα Στενά του Μπαμπ ελ‑Μαντέμπ συνδέουν την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και μέσω αυτού με τον Ινδικό Ωκεανό. Από την αρχαιότητα είναι γνωστά και ως «Πύλες των Δακρύων». Το στενότερο σημείο τους έχει πλάτος περίπου 26 χλμ., μεταξύ του ακρωτηρίου Ras Menheli στην Υεμένη και του ακρωτηρίου Ras Siyyan στο Τζιμπουτί.

Τα στενά αυτά αποτελούν τον νότιο «λαιμό» της διαδρομής της Διώρυγας του Σουέζ. Αν διακοπεί η ναυσιπλοΐα στο σημείο αυτό, πρακτικά αποκόπτεται ολόκληρη η θαλάσσια σύνδεση Ευρώπης–Ασίας μέσω Σουέζ. Για τον λόγο αυτό, σε περιόδους έντασης στην Υεμένη η διεθνής ναυτιλία παρακολουθεί στενά την ασφάλεια της περιοχής. Ένα πέρασμα πλάτους λίγων δεκάδων χιλιομέτρων επηρεάζει εμπορικές και ενεργειακές ροές που εκτείνονται από τον Περσικό Κόλπο έως τη Μεσόγειο Θάλασσα.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025 περίπου 4,2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως διήλθαν από τα Στενά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, εκ των οποίων 2,4 εκατ. βαρέλια ήταν αργό πετρέλαιο και 1,8 εκατ. βαρέλια πετρελαϊκά προϊόντα.

Πηγή: https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/World_Oil_Transit_Chokepoints

Στην Ευρώπη, τα Δανικά Στενά είναι μια σειρά από κανάλια που συνδέουν τη Βαλτική Θάλασσα με τη Βόρεια Θάλασσα. Το πρώτο εξάμηνο του 2025 περίπου 4,9 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως πέρασαν μέσω των στενών, εκ των οποίων 2,7 εκατ. βαρέλια ήταν αργό πετρέλαιο και συμπυκνώματα και 2,2 εκατ. βαρέλια προϊόντα πετρελαίου. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 6,1% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.

Ιστορικά, τα Δανικά Στενά ήταν σημαντική διαδρομή για τις θαλάσσιες εξαγωγές πετρελαίου της Ρωσία προς την Ευρώπη, προτού οι κυρώσεις μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία το 2022 αλλάξουν τα παγκόσμια εμπορικά πρότυπα. Παρότι η Ρωσία παρέμεινε ο μεγαλύτερος εξαγωγέας μέσω των στενών το πρώτο εξάμηνο του 2025, η πλειονότητα των όγκων κατευθύνθηκε από τη Βαλτική προς την Ασία και την Τουρκία, αντί για τη Δυτική Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, σημειώνοντας μετατόπιση από το ιστορικό πρότυπο. Οι εξαγωγές προς την Ινδία αυξήθηκαν ραγδαία το 2023, λόγω χαμηλότερων τιμών σε σύγκριση με τη Μέση Ανατολή και άλλους παραγωγούς.

Από το 2022, οι ροές πετρελαίου που διέρχονται από τη δυτική πλευρά των Δανικών Στενών, από χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Αίγυπτος προς χώρες ανατολικά των στενών, όπως η Πολωνία και η Φινλανδία, αυξήθηκαν, αντικαθιστώντας σε μεγάλο βαθμό τις ρωσικές εισαγωγές προς αυτές τις χώρες.

Η Διώρυγα του Κιέλου στη βόρεια Γερμανία παρέχει μια εναλλακτική διαδρομή για το πετρέλαιο προς τα Δανικά Στενά. Εξυπηρετεί μικρά δεξαμενόπλοια και κυρίως μεταφέρει προϊόντα πετρελαίου. Η ροή μέσω της διώρυγας ήταν περίπου 200.000 βαρέλια ημερησίως το πρώτο εξάμηνο του 2025. Η Ρωσία ήταν κάποτε η μεγαλύτερη πηγή προϊόντων πετρελαίου, αλλά το μερίδιό της μειώθηκε σημαντικά μετά το 2022. Παράλληλα, η Ολλανδία, το Βέλγιο και η Δανία άρχισαν να αυξάνουν τις μεταφορές προϊόντων πετρελαίου μέσω της διώρυγας.

Πηγή: https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/World_Oil_Transit_Chokepoints

Τα Τουρκικά Στενά, τα οποία περιλαμβάνουν τους πορθμούς του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων, χωρίζουν την Ασία από την Ευρώπη. Ο Βόσπορος είναι ένας πορθμός μήκους 17 ναυτικών μιλίων που συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με τη Θάλασσα του Μαρμαρά. Τα Δαρδανέλλια (ο αρχαίος Ελλήσποντος που σήμερα ονομάζεται από του Τούρκους Τσανάκκαλε) είναι ένας πορθμός μήκους 37 ναυτικών μιλίων που συνδέει τη Θάλασσα του Μαρμαρά με το Αιγαίο Πέλαγος και τη Μεσόγειο Θάλασσα. Και τα δύο στενά βρίσκονται στην Τουρκία και τροφοδοτούν την Ασία, τη δυτική Ευρώπη και τη νότια Ευρώπη με πετρέλαιο από τη Ρωσία και την περιοχή της Κασπίας Θάλασσας.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025 περίπου 3,7 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως διήλθαν μέσω των Τουρκικών Στενών, εκ των οποίων 2,2 εκατ. βαρέλια ήταν αργό πετρέλαιο και συμπυκνώματα και 1,5 εκατ. βαρέλια προϊόντα πετρελαίου. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 4,6% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.

Τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας αποτελούν βασική οδό εξαγωγής αργού πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου από τη Ρωσία και άλλες χώρες της Ευρασίας, όπως το Αζερμπαϊτζάν και το Καζακστάν. Το Καζακστάν, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας μέσω των Τουρκικών Στενών, και η Ρωσία αύξησαν τις ποσότητες αργού πετρελαίου και συμπυκνωμάτων κατά 400.000 βαρέλια ημερησίως μεταξύ 2022 και πρώτου εξαμήνου 2025. Το Καζακστάν εξήγαγε περισσότερο αργό στην Ευρώπη μέσω του αγωγού της Κοινοπραξίας Αγωγού Κασπίας χρησιμοποιώντας το ρωσικό λιμάνι Νοβοροσίσκ στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ η Ρωσία αύξησε τις εξαγωγές προς την Ινδία.

Εναλλακτικές διαδρομές περιλαμβάνουν τον αγωγό Μπακού-Τιφλίδα-Τσεϊχάν από το Αζερμπαϊτζάν προς το λιμάνι Τσεϊχάν στην Τουρκία, και τον αγωγό Ιράκ-Τουρκία από την περιοχή του Κουρδιστάν στο βόρειο Ιράκ, που επανήλθε σε λειτουργία τον Σεπτέμβριο του 2025 μετά από διακοπή από τον Μάρτιο του 2023.

Πηγή: https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/World_Oil_Transit_Chokepoints

Η Διώρυγα του Παναμά είναι τεχνητός δίαυλος μήκους 82 χιλιομέτρων (51 ναυτικών μιλίων) στον Παναμά, που ενώνει την ακτή του Ατλαντικού στα βόρεια με εκείνη του Ειρηνικού στα νότια. Η διώρυγα χρησιμοποιεί υδατοφράκτες με δεξαμενές, οι οποίες ανυψώνουν τα πλοία στα 26 μέτρα (85 πόδια) πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, στο επίπεδο της τεχνητής Λίμνης Γκατούν, και τα χαμηλώνουν ξανά στην άλλη πλευρά στο ύψος της θάλασσας.

Κατά το οικονομικό έτος 2025 (1 Οκτωβρίου 2024 – 30 Σεπτεμβρίου 2025), περισσότερα από 2,3 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μεταφέρθηκαν μέσω της διώρυγας. Τα περισσότερα, περίπου 2,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ήταν προϊόντα διύλισης πετρελαίου, ενώ περίπου 100 χιλιάδες βαρέλια ήταν μαζούτ. Αν και μόνο το 2,9% των συνολικών παγκόσμιων ροών πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου από τη θάλασσα διέρχεται από τη Διώρυγα του Παναμά, η διώρυγα παραμένει σημαντική οδός για πετρελαϊκά προϊόντα, τα οποία ταξιδεύουν με μικρότερα πλοία και μπορούν να πλοηγηθούν στη στενή διώρυγα.

Πηγή: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=541142

Το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας βρίσκεται στη δυτική πλευρά της νότιας άκρης της Αφρικής προς τον Ατλαντικό Ωκεανό, περίπου 90 ν. μίλια (150 χλμ.) βορειοδυτικά της νοτιότερης άκρης, του Ακρωτηρίου Αγκούλιας. Αν και δεν αποτελεί σημείο θαλάσσιων στενών (Chokepoint), λειτουργεί ως σημαντική παγκόσμια εμπορική οδός και κύριο πέρασμα για μεταφορές πετρελαιοφόρων και LNG.

Το πρώτο εξάμηνο του 2025 περίπου 9,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως (6,1 εκατ. βαρέλια αργού και συμπυκνωμάτων και 2,9 εκατ. βαρέλια προϊόντων πετρελαίου), δηλαδή το 11% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, διακινήθηκαν γύρω από το ακρωτήριο, σημειώνοντας αύξηση 3 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως σε σχέση με το 2022.

Το ακρωτήριο παρέχει εναλλακτική θαλάσσια διαδρομή για πλοία που θέλουν να παρακάμψουν τον Κόλπο του Άντεν, το Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και τη Διώρυγα του Σουέζ. Η εκτροπή γύρω από το ακρωτήριο αυξάνει σημαντικά το κόστος και τον χρόνο αποστολής. Για παράδειγμα, η διακοπή λειτουργίας της Διώρυγας του Σουέζ και του αγωγού SUMED προσθέτει περίπου 15 ημέρες στη διέλευση από την Αραβική Θάλασσα προς την Ευρώπη. Η πλειονότητα του αργού πετρελαίου που διέρχεται γύρω από το ακρωτήριο κατευθύνεται προς ανατολικά, προς τις ασιατικές αγορές, περίπου 5,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το πρώτο εξάμηνο του 2025. Περισσότερο από 40% των εισαγωγών αργού πετρελαίου που διασχίζουν το ακρωτήριο προορίζονται για την Κίνα. Οι κύριες προελεύσεις των ροών αργού πετρελαίου γύρω από το ακρωτήριο είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες (23%), η Δυτική Αφρική (28%) και η Νότια Αμερική και Μεξικό (29%).

Βιβλιογραφία

U.S. Energy Information Administration – EIA: World Oil Transit Chokepoints, Last Updated: March 3, 2026, https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/World_Oil_Transit_Chokepoints